Kinderen onterven? Verrassende uitkomst van onderzoek naar legitieme portie.
Er is al jaren discussie over de afschaffing van de legitieme portie. Uit een recent onderzoek, uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, blijkt dat de legitieme portie, anders dan verwacht, op een breed maatschappelijk draagvlak kan rekenen.
De legitieme portie: wat is het en waarom is er zoveel discussie over?
Wie een testament opstelt, bepaalt zelf wat er na zijn of haar overlijden met het vermogen gebeurt. Toch is de vrijheid om dit te doen in Nederland niet onbeperkt. Zelfs als iemand zijn kinderen expliciet onterft, kunnen zij nog aanspraak maken op een deel van de nalatenschap: de zogenoemde legitieme portie. Wat houdt dit precies in, en waarom speelt de discussie over het afschaffen ervan al jaren?
Wat is de legitieme portie?
De legitieme portie is het minimumbedrag uit de nalatenschap van een ouder waar een kind recht op heeft, ook als het onterfd is. De legitieme portie is een geldbedrag dat gelijk is aan de helft van de waarde van het erfdeel dat de legitimaris zou hebben gekregen als er geen testament was geweest (het wettelijk erfdeel). Dit bedrag wordt niet automatisch uitbetaald. Een onterfd kind moet hier zelf, binnen een termijn van vijf jaar na het overlijden van een ouder, een beroep op doen.
De legitieme portie is geen erfdeel in de klassieke zin, maar een geldvordering. Een onterfd kind dat een beroep doet op de legitieme portie wordt legitimaris genoemd. Een legitimaris is geen erfgenaam maar een schuldeiser.
Waarom bestaat de legitieme portie?
Het uitgangspunt voor de legitieme portie is het idee dat de band tussen ouder en kind een bijzondere, beschermingswaardige relatie is. Kinderen worden gezien als natuurlijke erfgenamen, die niet zomaar volledig buitengesloten mogen worden. De wetgever heeft met de legitieme portie willen voorkomen dat kinderen door bijvoorbeeld familieruzies, beïnvloeding of impulsieve beslissingen met lege handen achterblijven.
Voorstanders
Voorstanders van de legitieme portie benadrukken dit beschermende karakter. Volgens hen biedt de regeling een belangrijke waarborg voor rechtszekerheid en voorkomt zij schrijnende situaties. De legitieme portie beschermt de afstammingsband tussen ouders en hun kinderen doordat daarmee beïnvloeding door derden ten nadele van de kinderen beperkt wordt. Ook wordt hiermee een zekere gelijkheid van bevoordeling van kinderen bevorderd, bijvoorbeeld in het geval van kinderen die zijn geboren uit het eerste huwelijk van een ouder en die worden onterfd ten gunste van kinderen uit een volgend huwelijk van die ouder.
Het andere kamp: volledige testamentaire vrijheid
Tegenstanders van de legitieme portie leggen de nadruk op de vrijheid van de erflater: degene die het vermogen heeft opgebouwd, zou volgens hen ook volledig mogen bepalen wie daarvan profiteert. Zij vinden dat de legitieme portie niet meer past bij deze tijd. In deze optiek vormt de legitieme portie een onwenselijke inbreuk op het eigendomsrecht en de persoonlijke autonomie. Tegenstanders wijzen erop dat familiestructuren zijn veranderd, dat conflicten tussen ouders en kinderen kunnen leiden tot bewuste keuzes in een testament, en dat de wet die keuzes zou moeten respecteren.
Onderzoek naar het draagvlak
In 2024 heeft het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) – een onafhankelijk kennisinstituut dat valt onder het ministerie van Justitie en Veiligheid – onderzoek gedaan naar het maatschappelijke draagvlak voor de handhaving van de legitieme portie. De uitkomst daarvan was opvallend: het draagvlak in de samenleving blijkt veel breder dan eerder werd aangenomen. Het onderzoeksrapport is hier te vinden: Draagvlak voor de legitieme portie.
Uit het onderzoek komt naar voren dat een aanzienlijk deel van de bevolking waarde hecht aan het idee dat kinderen altijd een minimale bescherming moeten genieten bij overlijden van hun ouders. Ook onder mensen die veel belang hechten aan keuzevrijheid bestaat begrip voor het bestaan van een vangnet voor kinderen. Daarmee lijkt de legitieme portie, ondanks de kritiek, stevig verankerd in het rechtsgevoel van de samenleving.
Het WODC benadrukt dat de vraag of de legitieme portie moet worden gehandhaafd, aangepast of afgeschaft uiteindelijk geen puur juridische kwestie is. Het gaat om een principiële en maatschappelijke afweging, waarin waarden als solidariteit, familiebanden en individuele vrijheid tegen elkaar moeten worden afgewogen.
Politiek besluit, nog geen knoop doorgehakt
Staatssecretaris Arno Rutte van Justitie en Veiligheid heeft eind 2025 in een Kamerbrief gereageerd op het WODC-onderzoek. Hij geeft daarin aan dat hij het aan een volgend kabinet overlaat om een standpunt in te nemen over het al dan niet behouden van de legitieme portie. Dat betekent dat er voorlopig geen wetswijziging komt. Een volgend kabinet zal zich moeten buigen over de uitkomsten van het WODC-onderzoek en de uiteenlopende belangen die in dit debat spelen.
Wat betekent dit in de praktijk?
Voorlopig blijft de legitieme portie dus gewoon onderdeel van het Nederlandse erfrecht. Voor mensen die een testament willen opstellen, is het belangrijk om zich hiervan bewust te zijn. Onterving van kinderen is juridisch mogelijk, maar biedt geen zekerheid dat zij niets ontvangen.
Beëdigde vertalingen
Wij zijn gespecialiseerd in het vertalen van alle documenten die betrekking hebben op erven en nalaten. Heb je een vertaling nodig van een testament, een verklaring van erfrecht, een boedelvolmacht of een akte van verdeling?
Wij maken graag een heldere offerte voor je:
